Is seks voor het huwelijk ‘porneia’ in de Bijbel ?

Dit artikel heb ik geschreven na een persoonlijke zoektocht. De conclusie is mijn eigen mening en je hoeft het daar niet mee eens te zijn. Maar de tekst geeft misschien een antwoord op bepaalde vragen die je over dit onderwerp hebt.

R.K. (eigen artikel)

De gegeven bijbelteksten zijn uit de Nederlandse Bijbelvertaling (NBV, 2004). De NBV is een uitgave door het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG, website) en een rechtstreekse vertaling uit de grondteksten van het Oude en Nieuwe Testament. 

Voeten
 
Waar staat in de bijbel dat een seksuele relatie voor het huwelijk niet mag? Ik heb op deze vraag nooit een ‘bevredigend’ antwoord gekregen.
In de onderbouwing dat geslachtsgemeenschap alleen binnen het huwelijk is toegestaan, haalt men bijbelteksten aan die betrekking hebben op het huwelijk, overspel, zedeloosheid, losbandigheid en zelfs afgoderij (bijvoorbeeld Genesis 2:24; Matteüs 19:5; Handelingen 15:20; Romeinen 1:29; 1 Korintiërs 5:1; 6:13, 18; 7:2, 9; 10:8; 2 Korintiërs 12:21; Galaten 5:19; Efeze 5:3; Kolossenzen 3:5; 1 Tessalonicenzen 4:3; Hebreeën 13:4 en Judas 1:7). Maar de uitleg van deze teksten is, naar mijn mening, in vele gevallen een vorm van inlegkunde (eisege): het interpreteren van een tekst door het projecteren van eigen vooronderstellingen. Door uit te gaan van eigen ideeën en niet van de intenties van de auteur is er een grote kans op misinterpretatie van de tekst. Dit in tegenstelling tot uitlegkunde (exegese) die met objectieve criteria wil verklaren wat een tekst wil zeggen.

Het huwelijk in bijbelse tijden

Voordat we ingaan op seks voor het huwelijk, is het belangrijk de achtergrond van het huwelijk in bijbelse tijden te behandelen. Het huwelijk kende bij de Hebreeën (of Hebreeërs: het Joodse volk) namelijk een andere betekenis en invulling dan wij er nu aan geven. Teksten uit de bijbel over het huwelijk, overspel en bepaalde situaties van seks zomaar toepassen op onze huidige samenleving en situatie, werkt dan ook verkeerde uitleg en conclusies in de hand.

Voor een huwelijk was liefde niet vereist en meisjes werden al op zeer jonge leeftijd uitgehuwelijkt. Huwelijken gingen meer over het verwekken van kinderen, het veilig stellen van bezittingen en als strategisch middel. Het betekende toen zekerheid dat er als vrouw voor je werd gezorgd en het betekende nageslacht voor de man.
Kinderen werden gezien als geschenk van God (Psalm 127:3). Zij zorgden ervoor dat de naam van de ouders bleef voortbestaan. Daarnaast hielpen kinderen al van jongs af aan mee met het werk in huis en op het land. Ten slotte namen zij de verzorging van hun ouders op zich als die ouder werden en hulp nodig hadden (er bestond toen geen AOW en pensioen, laat staan bejaardenhuizen).
Het huwelijk liep in de Tenach (het Oude Testament; OT) via de man. Het was dus patriarchaal van aard: de man trouwt, de vrouw wordt getrouwd. Vaak werd een huwelijk door ouders of familie gearrangeerd. Maar het kwam ook voor dat mannen zelf een vrouw uitzochten. Huwelijken met buitenlandse vrouwen kwamen voor, maar werden ook vaak verboden. Buitenlandse vrouwen werden als gevaar gezien, omdat zij meestal afgoden vereerden. Bij een huwelijk zou het hele gezin deze afgoden kunnen gaan vereren.

De gemiddelde leeftijd waarop men in de Tenach trouwde, is niet bekend. In Egypte waren meisjes bij hun huwelijk tussen de twaalf en veertien jaar oud, en jongens tussen de veertien en twintig. Maar Isaak trouwt volgens Genesis 25:20 bijvoorbeeld als hij al veertig is.
Wat in de tijd van het Nieuwe Testament (NT) de gemiddelde leeftijd was om te trouwen, is ook niet bekend. Waarschijnlijk zal het ongeveer zo geweest zijn als in de buurlanden, en waren jongens gemiddeld achttien jaar en meisjes minimaal 12,5 jaar als ze trouwden.
Het was heel normaal dat jonge meisjes werden uitgehuwelijkt. Er bestond toen het gegeven van een bruidsprijs (mohar), en een maagdelijke dochter was meer ‘waard’ dan een dochter die geen maagd meer was. Als een vrouw uitgehuwelijkt werd aan een man, moest de man (of zijn ouders) een bruidsprijs betalen aan de ouders van de bruid. Deze was bedoeld als compensatie voor de ouders van het meisje. Zij kon dan immers geen dingen meer voor haar ouders doen. De bruidsprijs kon betaald worden in geld, geschenken (hieruit is het ritueel van de verlovingsring ontstaan), een tegenprestatie of door een vrouwenruil. De hoogte werd bepaald tijdens onderhandelingen tussen de families van de man en de vrouw. Na betaling van de bruidsprijs was het stel verloofd.
Zodra ze verloofd was (men beschouwde haar dan al als getrouwd), moest er worden gewacht tot het meisje 12,5 jaar oud was voordat het huwelijk plaats mocht vinden. Voor jongens was dertien de toegestane leeftijd om te trouwen.

‘Kiddushin’ en ‘nisuin’

De gebruiken rond het huwelijk in de Tenach komen vooral naar voren in verhalen. De Thora – de joodse Wet, (beschreven in) de eerste vijf boeken van de Tenach – levert weinig aanwijzingen met betrekking tot de procedures van een huwelijk. De methode voor het vinden van een partner, de vorm van de huwelijksceremonie en de aard van de huwelijksrelatie worden allemaal uitgelegd in de Talmoed. Volgens de Talmoed kende het sluiten van een huwelijk twee aparte fasen: ‘kiddushin’ (gewoonlijk vertaald met ‘verloving’) en ‘nisuin’ (volwaardig huwelijk).
Kiddushin trad op wanneer de vrouw de (betaling van de) bruidsprijs, het huwelijkscontract (de ‘ketubah’, hierin staan de huwelijksvoorwaarden) of geslachtsgemeenschap accepteerde, aangeboden door de toekomstige echtgenoot. Kiddushin hield in dat de vrouw gereserveerd was voor een bepaalde man (en geen ander), en de relatie ontstaan door kiddushin kon alleen worden ontbonden door overlijden of scheiding. De man en vrouw woonden gedurende deze periode echter niet samen, en de wederzijdse verplichtingen ontstaan door de echtelijke relatie traden pas in werking na voltooiing van de nisuin. De nisuin rondde het huwelijksproces af: de man bracht de vrouw in zijn huis en ze begonnen hun getrouwde leven samen. [1]
De bruid kreeg van haar ouders een huwelijksgeschenk mee in de vorm van geld of goederen. Dat bleef haar eigendom, ook na een eventuele echtscheiding.

Een ongetrouwde Joodse vrouw voorbij de leeftijd van volwassenheid werd bekeken met smaad. Haar niet getrouwd zijn werd gezien als een schande, verbonden met de vader die niet had voorzien in een geschikt huwelijk voor haar. De Hebreeën rekenden dit de vader zeer aan, omdat na de twintigjarige leeftijd zijn dochter niet meer onder zijn gezag viel en zij daardoor eventueel kon toegeven aan de mogelijkheid tot seks. De joodse traditie* refereert hierbij aan de veronderstelde betekenis van Leviticus 19:29: ‘Ontwijd je dochters niet door hoeren van hen te maken, want dan verspreidt de ontucht zich onder het volk en zal er in het hele land zedeloosheid heersen.’ Dit vers betreft echter tempelprostitutie (vergelijk Deuteronomium 23:18), maar/en is ook van toepassing op prostitutie.

* Een traditie is een gebruik of gewoonte die van de ene generatie op de andere wordt doorgegeven. Deze overlevering kan ook een bepaalde leer betreffen.

Septuaginta

Een tekstgedeelte uit de Septuaginta
Tekstgedeelte uit de Septuaginta

De nieuwtestamentische schrijvers citeerden niet rechtstreeks uit de (Hebreeuwse) Tenach, maar uit de Septuaginta (of Septuagint, of LXX)  wanneer zij teksten uit de Tenach aanhaalden. De Septuaginta (letterlijk ‘zeventig’) is de oudste vertaling van de Tenach en geschreven in het Grieks (de internationale voertaal in het oostelijk deel van het Romeinse Rijk). Het is het werk van veel verschillende vertalers, in een periode van meerdere eeuwen. Sommige vertalers werkten in Israël (waarschijnlijk in Jeruzalem), anderen in Egypte. De eerste boeken die in het Grieks vertaald werden, waren de vijf boeken van de Thora. De Griekse vertaling van deze boeken werd gemaakt in de derde eeuw voor Christus. De andere boeken werden op een later moment vertaald, de meeste in de loop van de tweede en eerste eeuw voor Christus. De Septuaginta wordt door de schrijvers van het NT vaak geciteerd, omdat zij in het toen alledaags (Koinè) Grieks schreven.

Porneia

Er is geen Hebreeuws, Aramees of Grieks woord in de bijbel dat specifiek verwijst naar seks voor het huwelijk. De kern van de zaak met betrekking tot een eventueel bijbels verbod op deze activiteit, ligt in het vertalen van het Griekse woord porneia (hiervan is porno afgeleid, wat oorspronkelijk Grieks is voor ‘schrijven over prostituees’). De term porneia is afkomstig van het Griekse werkwoord porneuó wat ‘het begaan van seksuele immoraliteit van welke aard dan ook’ betekent.
Porneia is in de Statenvertaling (SV, 1637) vertaald met het vroegnieuwnederlandse ‘hoererij’. In meer moderne bijbelvertalingen is de vertaling meestal ‘ontucht’ (wat tevens de betekenis is van ‘hoererij’). Een andere vertaling is ‘seksuele immoraliteit’ (zoals in bepaalde Engelse vertalingen). Maar moraal is gebonden aan tijd en cultuur, dus zullen we terug moeten naar de grondteksten van de bijbel om te concluderen of geslachtsgemeenschap daadwerkelijk alleen binnen het huwelijk mag.

James Strong
James Strong

Een hulpmiddel hierbij is de concordantie van Strong (1890). Een concordantie is een alfabetische woordenlijst waarmee je informatie kunt vinden over vindplaatsen en frequenties van woorden en begrippen in de bijbel. Naast die van de methodistische theoloog James Strong (1822–1894) bestaan er nog andere. Met behulp van de ‘Strongnummers’ (hieronder tussen haakjes weergegeven) kunnen we een studie doen om de betekenis en achtergrond van het originele grondtekstwoord op te zoeken. De betekenis van het grondtekstwoord is echter soms uitgebreider dan we in het Nederlands (of Engels) kunnen weergeven. Hierdoor kan een deel van de betekenis gemist worden of zelfs aanleiding geven voor een verkeerde uitleg. Daarnaast moeten we de vertaling in de context van de tekst zien, waarbij we de toenmalige cultuur niet mogen vergeten. Bovendien moeten we nog uit het Engels vertalen, want Strong ging uit van de King Jamesvertaling van de bijbel (1611) – vergelijkbaar met de Nederlandse Statenvertaling (1637). Het is soms twijfelachtig of de vertaling in de King James Version daadwerkelijk de goede of allomvattende vertaling is (zie kritiek). Ongenuanceerd Strongs vertaling van een grondtekstwoord overnemen kan dus in bepaalde gevallen leiden tot verkeerde interpretatie van een tekst. Vergelijking met andere concordanties en woordstudies kan echter verhelderend werken. Laten we porneia nu eens onderzoeken:

Porneia (4202): seksuele immoraliteit (letterlijk: inlevering van seksuele zuiverheid) (figuurlijk: afgoderij).
Porneuó (4203): het begaan van seksuele immoraliteit van welke aard dan ook (figuurlijk: afgoderij praktiseren).
Porné (4204): een vrouw die zich overgeeft aan seksuele immoraliteit (letterlijk: een vrouwelijke prostituee) (figuurlijk: een gemeenschap die afgoderij praktiseert).
Pornos (4205): een man die zich overgeeft aan seksuele immoraliteit (letterlijk: een mannelijke prostituee).

(Herkomsten zijn niet weergegeven.)

Het begrip moraal (of zeden) geeft de handelingen en gedragingen aan die in een maatschappelijke context als correct en wenselijk worden gezien. Immoraliteit duidt aan dat men tegen deze moraal ingaat. Seksuele immoraliteit heeft, evenals zedeloosheid en ontucht, betrekking op seksuele handelingen en gedragingen die niet als correct en wenselijk worden gezien.
Porneia wordt vertaald met ‘seksuele immoraliteit’. Het begrip heeft in klassiek Grieks echter betrekking op prostitutie, maar dan enkel op de praktijk van het verkopen van toegang tot iemands lichaam.* (Tevens had het begrip betrekking op slaven die gedwongen werden tot seks door de ‘eigenaar’: de seksslaaf was een pornos of porné , de ‘gebruiker’ niet.) [*]
Een sleutel tot verandering van de betekenis van de term was het metaforische (beeldsprakelijke, figuurlijke) taalgebruik van de (Hebreeuwse) profeten, die afgoderij als geestelijk overspel beschreven. Dit was een opzienbarende verschuiving, omdat het toestond het Hebreeuwse זָנֹ֤ה (‘zanah’, 2181: overspel, primair door de vrouw begaan) geestelijk te gebruiken voor acties door mannen begaan. ‘Zanah’ is zeer dicht bij de betekenis ‘in seksuele schande vallen’. In Hosea** (OT) zien we als eerste mannen ‘zanah’ plegen, zij het van religieuze aard (Hosea 4:18). [*]
Als gevolg hiervan kreeg porneia onder Joden tijdens de Tweede Tempel periode (vanaf 515 v.Chr.), mede de betekenis van een prostituee bezoeken, waarna de term zich onder de Joden ontwikkelde tot een algemeen begrip voor verboden seks. Tegen de tijd van het NT maakte de term al de culturele verschillen concreet tussen de nalevers van de Thora en de heidense seksuele verdorvenheid. [*] In het NT worden dan ook alle vormen van immorele seksuele betrekkingen, perversiteiten en ontuchtige praktijken genoemd in de Thora (de joodse Wet), door de nieuwtestamentische schrijvers benoemd met porneia (zie Handelingen 15:19-21***). In de Thora zul je echter geen algemeen verbod op seks voor het huwelijk vinden.

[*] Bron: http://www.academia.edu/1368753/PORNEIA_The_Making_of_a_Christian_Sexual_Norm, zie ook Bijlage 2.

* In het toenmalige Griekenland was naast ‘gewone’ prostitutie tempelprostitutie een voorkomend verschijnsel.
** De profeet Hosea trad op in de achtste eeuw v.Chr. en was tijdgenoot van de profeten Jesaja, Amos en Micha. Het centrale thema van het boek is de verbondsrelatie tussen God en Israël. Deze relatie wordt in de tekst meestal voorgesteld als een huwelijk, waarbij de vrouw (Israël) ontrouw is aan haar man (God). De ontrouw van Israël uit zich in de verering van afgoden, in sociaal onrecht en in het vertrouwen op de buitenlandse mogendheden Assyrië en Egypte. Hanos zegt: ‘U, mannelijk Israël, bent die vrouw!’ 
*** Handelingen 15:19-21: ‘Daarom moeten we het de mensen uit andere volken niet moeilijk maken als ze in God gaan geloven. Dat is mijn mening. We moeten hun in een brief wel de volgende regels geven: Ze mogen geen voedsel eten dat aan ​afgoden​ geofferd is. Ze mogen niets eten waar ​bloed​ in zit. Ze mogen alleen vlees eten van dieren die op de goede manier geslacht zijn. En ze mogen geen verboden seks [‘porneias’] hebben.
Die regels zijn al heel lang overal bekend. Want ze staan in de wet van ​Mozes, die iedere ​sabbat​ in de ​synagogen​ wordt voorgelezen.’ (Bijbel in Gewone Taal)
 

Thora

De Thora (of Tora)

Na de uittocht uit Egypye (de exodus) gaf God Mozes op de berg Sinaï de tien geboden, gebeiteld in stenen platen. Toen de Hebreeën Kanaän bereikten was daar al een alfabet in gebruik. De Israëlieten ontwikkelden daarop een eigen alfabet. Nadat het volk zich had gevestigd, begon men de eigen verhalen en wetten op te schrijven. Tot dan toe waren die mondeling doorgegeven. Tijdens de ballingschappen die de Joden daarna ondergingen, kwamen veel van hen in de verleiding de gewoonten en riten van de afgoderij over te nemen. Vrome Joden waren bang dat hun kostbare eigen cultuur verloren zou gaan en spanden zich gezamenlijk in om de geschriften over hun erfenis bijeen te brengen. Dit resulteerde in de definitieve vorm van de teksten waaruit de Hebreeuwse Schrift bestaat.
Op de eerste plaats staan de geschriften over de periode van de schepping tot aan de dood van Mozes. Ze worden vaak de vijf boeken van Mozes genoemd (de Pentateuch: Genesis, Exodus, Leviticus, Numeri en Deuteronomium) of de Thora (leer, instructie). Volgens een oude traditie is Mozes hiervan de schrijver. Dit wordt echter betwijfeld. Onderzoekers menen namelijk dat diverse tradities in de loop der tijd werden gecombineerd en tijdens de ballingschap in Babylonië (586-538 v.Chr.) – of zelfs later – werden bewerkt en uitgebreid met beschrijvingen van religieuze praktijken. De vijf boeken die hieruit voortkwamen werden al snel als de joodse Wet beschouwd en gerespecteerd. [2, pagina 16-17]
 

Het artikel ‘Kosher sex’ in de Jewish Virtual Library stelt: ‘Veel mensen zijn verbaasd te horen dat de Thora seks voor het huwelijk niet verbiedt. Ik daag u uit om een passage in de joodse geschriften te vinden die het een man verbiedt consensuele (vrijwillige, met instemming) geslachtsgemeenschap te hebben met welke vrouw dan ook met wie hij legaal zou kunnen trouwen. Het is er gewoon niet!
Noch is er een passage die het een man vereist een vrouw te trouwen na consensuele geslachtsgemeenschap met haar. De bijbelpassage van een man te dwingen te trouwen met de vrouw handelt over verkrachting (de man grijpt haar). Het zegt niets over consensuele gemeenschap.
Sommigen zeggen dat consensuele geslachtsgemeenschap een wettelijk huwelijk creëert dat alleen kan worden ontbonden door scheiding, hoewel de Wet op dit punt niet duidelijk is.
Dit is niet om te suggereren dat het jodendom seks voor het huwelijk of promiscuïteit goedkeurt. Integendeel: het traditionele jodendom veroordeelt met klem de onverantwoordelijkheid van seks buiten het huwelijk. Het wordt beschouwd als ongepast en immoreel, ook al is het op zich niet een zonde. In feite, om dergelijke relaties te voorkomen, verbiedt joodse wetgeving ongehuwde niet-verwante mannen en vrouwen het lang genoeg alleen zijn, zodat er eventueel seksuele omgang plaats zou kunnen vinden. Maar deze wetten komen uit de Talmoed en de Sjoelchan Aroech, niet uit de Thora.’ [3]

Het artikel ‘Premarital sex’ in de Jewish Virtual Library vermeldt: ‘De enige beperkingen op seksuele activiteiten (tussen man en vrouw) in de Thora zijn verboden op overspel en incest. In bijbelse tijden was het een man niet verboden geslachtsgemeenschap met een vrouw te hebben, zo lang als het leidde tot huwelijk. De bijbel stelt nergens expliciet (uitdrukkelijk) dat een man en vrouw geen geslachtsgemeenschap voor het huwelijk mogen hebben. Als gevolg hiervan werd geen sanctie opgelegd aan seks tussen ongehuwden (zonder intentie tot huwelijk), maar het werd beschouwd als een schending van de gewoonte.’ [4]

Gordon Rattray Taylor stelt in ‘Sex in History’ (1954) dat er bij de Joden geen verbod was op seks voor het huwelijk: ‘Wanneer een meisje de leeftijd van 12,5 jaar had bereikt* was ze vrij om zich in te laten met seksuele activiteit, tenzij haar vader dit uitdrukkelijk verbood.’ (…) ‘Dit was de positie in de eerste helft van het millennium v.Chr., maar rond het jaar 500 v.Chr. lijkt een opvallende psychologische verandering de klassieke wereld te zijn ingeslopen. Het was een verandering enerzijds gekenmerkt door een toename van schuldgevoel, en anderzijds door een plotselinge bezorgdheid over het leven na de dood.’ [5]

* Met 12,5 jaar mocht een meisje trouwen (met twaalf jaar werden de meeste meisjes voor het eerst ongesteld).

In de Thora (evenals in de Tenach, waar men zich baseert op de Thora) staat dus nergens een expliciet verbod op seks voor het huwelijk. Maar Exodus 22:15-16 dan?

Het ‘huis van de vader’

In bijbelse tijden viel bijna elke vrouw in de Hebreeuwse gemeenschap onder het gezag van een man, en bezat ze heel weinig rechten. Als ze jong was, was haar vader haar meerdere. Een getrouwde vrouw viel onder de autoriteit van haar man, en een weduwe viel onder de zorg van haar zoon. (Weduwen waren een sociaal bedreigde groep als ze geen zoon of broer hadden die hen kon beschermen. Ze kregen maar een heel klein deel van de erfenis en hadden een lage status. Weduwe worden betekende dan ook een sociale crisis.)

In de Tenach komt het Israël van voor de monarchie (periode voor omstreeks 1025 v.Chr.) naar voren als een gemeenschap gebaseerd op familiebanden. De basiseenheid was het ‘huis van de vader’, waar het oudste mannelijke lid de baas over is. In deze eenheid bevonden zich zijn ongehuwde zoons, zijn gehuwde dochters met hun gezin en andere leden van de huishouding. Een familie bestond gemiddeld uit veertig leden en leefde in een boerderij, waar ze in hun eigen behoeften voorzagen. Het familiehoofd bezat grote macht over het huishouden en had soms zelfs het recht de doodstraf over een lid uit te spreken. Deze familie-eenheden waren weer onderdeel van een grotere groep met familiebanden, de clans. De clan viel meestal samen met een dorp. De mensen trouwden gewoonlijk buiten hun familie-eenheid, maar binnen de clan, wat verstandig was gezien de rol van land binnen de Israëlitische families. De clan was het niveau waarop de familie en de ethiek beschermd werden. De stam was het niveau boven de clan, maar als een regionale beschermingsmacht was de stam vaak een onzeker vehikel voor het oplossen van conflicten. [2, pagina 212-213]

In de periode tot aan de Babylonische ballingschap (586 v.Chr.) was het zogenaamde vierkamerhuis het meest voorkomende type huis in Israël en Juda. Dit type huis stond zowel in de dorpen als in de steden. Wel waren de huizen op het platteland groter dan de huizen in de steden. Archeologen denken dat een woonhuis in de stad door een enkel gezin werd bewoond, en een huis op het platteland door meerdere gezinnen van één familie.
De vader was het hoofd van de familie en hij bezat gezag over bepaalde vrouwen in dit huishouden: echtgenotes, bijvrouwen, jeugdige dochters (tot de leeftijd van 21: ‘meisjes’), dienstmaagden, dienstmeiden. Deze vrouwen vielen onder zijn autoriteit en als je seks wilde hebben met één van hen moest je hem toestemming vragen (een echtgenote was uiteraard ‘not done’). In Exodus 22:15-16 verleidt (iemand overhalen tot iets wat hij of zij eigenlijk niet wil of mag) iemand echter de jeugdige dochter.

Exodus 22:15-16: ‘Wanneer iemand een meisje dat nog niet uitgehuwelijkt is verleidt, moet hij de volle bruidsprijs betalen en met haar trouwen. Mocht haar vader weigeren haar aan hem uit te huwelijken, dan moet hij een bedrag betalen dat overeenkomt met de bruidsprijs voor een maagd.’

Deze passage gaat over het verleiden (tot seks) van een niet-verloofd meisje (bethulah*, 1330) onder de zorg van haar vader. Het gaat hier uiteindelijk om een eigendomsdelict: er was de vader geen toestemming gevraagd en zijn gezag was daarmee ondermijnd.
Achtergrond van deze tekst is dat je met seks voor het huwelijk in die tijd zonder voorbehoedsmiddelen, de eer van je hele familie kon schenden door zwangerschap. Het was voor de vader bijna ondoenlijk om voor een dochter met kind nog een (geschikte) echtgenoot te vinden, vandaar de verplichting te trouwen. Het was indirect dan ook een vermogensdelict.
De ‘volle bruidsprijs’ had vooral te maken met de status van het meisje en haar familie. Het was een ‘verlovingsprijs’ (maar absoluut geen verkoopprijs!) In eerste instantie was de man/jongen verplicht deze te betalen en met het meisje te trouwen. Maar als de vader het huwelijk weigerde (waarschijnlijk als bleek dat zijn dochter niet zwanger was – weer ongesteld – en hij de man/jongen geen goede partij vond; lees: als hij of zijn familie weinig geld en bezittingen had), moest de verleider de bruidsprijs voor een maagd in geld betalen.
Wat helder moet zijn is dat het in deze tekstpassage niet gaat over consensuele seks in het algemeen, maar over een (duidelijke) overtreding: de man/jongen haalt de jonge dochter over tot iets wat zij niet mag (seks zonder de toestemming van haar vader). Als er zulke consequenties verbonden waren aan dit feit, dan krabde je je wel twee keer achter de oren, of iets anders…

* Het Hebreeuwse woord ‘bethulah’ (dat vaak met ‘maagd’ vertaald wordt) heeft een vrij algemene betekenis. Het verwijst naar een jonge en meestal ongetrouwde vrouw. Het kan gaan om een vrouw die nog nooit met een man gemeenschap heeft gehad.  
Maria, de moeder van Jezus, wordt in Matteüs 1:23 ‘maagd’ genoemd. Dit is de vertaling van het Griekse woord ‘parthenos‘. In Matteüs 1:23 (een citaat uit de Septuaginta van Jesaja 7:14, waar ‘parthenos’ de vertaling is van het Hebreeuwse woord ‘hā-‘al-māh‘) wordt bedoeld dat Maria nog nooit met een man gemeenschap had gehad. [6] [7]

Deuteronomium 22:13-21

Soms wordt Deuteronomium 22:13-21 gebruikt om te stellen dat iemand maagd moet blijven tot het huwelijk.
‘Het volgende kan zich voordoen: Een man trouwt een vrouw, slaapt met haar en krijgt dan een afkeer van haar. Hij begint haar vals te beschuldigen en leugens over haar rond te strooien: ‘Ik ben met deze vrouw getrouwd, maar tijdens de huwelijksnacht ontdekte ik dat ze geen maagd meer was.’ Laten haar vader en moeder dan met het bewijs van haar maagdelijkheid naar de oudsten in de stadspoort [de gebruikelijke plaats van rechtszitting] gaan. De vader van het meisje moet de oudsten vertellen: ‘Ik heb mijn dochter aan deze man ten huwelijk gegeven, maar hij heeft een afkeer van haar gekregen. Nu beschuldigt hij haar er ten onrechte van dat ze geen maagd meer was. Maar hier is het kleed dat bewijst dat mijn dochter nog wel maagd was.’ En vervolgens moeten de ouders het kleed voor de stadsoudsten uitspreiden. De oudsten moeten die man hardhandig bestraffen en hem een boete van honderd sjekel zilver laten betalen aan de vader van het meisje, omdat hij twijfel heeft gezaaid over de maagdelijkheid van een Israëlitisch meisje. Verder zal hij haar als zijn vrouw moeten aanvaarden, en zolang hij leeft mag hij niet van haar scheiden.
Maar als het wél waar is en de maagdelijkheid van het meisje niet kan worden aangetoond, moet zij naar haar ouderlijk huis worden teruggebracht en daar voor de deur door de andere inwoners van de stad worden gestenigd tot de dood erop volgt. Want zij heeft onder het volk van Israël een schanddaad begaan door met iemand te slapen terwijl ze nog bij haar vader thuis woonde. Zo moet u het kwaad dat zich bij u aandient in de kiem smoren.’

Deze bijbelpassage gaat over een valse beschuldiging (door de man; waarschijnlijk omdat het meisje hem niet beviel en hij zo de bruidsprijs* terug kon vragen) of overspel (als het meisje daadwerkelijk geen maagd meer was ‘door met iemand te slapen terwijl ze nog bij haar vader thuis woonde’). Het betreft hier overspel, want de straf bestond uit de dood door steniging (vergelijk Leviticus 20:10 en Johannes 8:5).
Je ziet ook hier dat eer en schande op seksueel gebied de maatschappelijke positie van een familie kon beïnvloeden. Maar maagdelijkheid was geen voorwaarde voor een huwelijk. Zo konden mannen met een weduwe of met een prostituee trouwen (dit gold echter niet voor een priester, Leviticus 21:7). Alleen voor een hogepriester gold dat hij met een maagd uit zijn eigen stam moest trouwen (Leviticus 21:14). (Volgens Exodus 28:1-29:46 was het priesterschap bestemd voor Aäron en zijn nakomelingen uit de stam Levi.)

* De betaling van een bruidsprijs vestigde een huwelijksband (verloving), wetgevend voor overspel. In dit geval is de bruidsprijs mede gebaseerd op dat het meisje nog een maagd zou zijn.

Exodus 22:15-16 en Deut. 22:13-21 zijn gericht op jeugdige dochters (‘meisjes’) onder het gezag van hun vader. De teksten hebben echter weinig te doen met seksuele reinheid als ideaal, maar betreffen eigendoms- of vermogensdelicten.
De twee teksten moet je zien (en uitleggen) in de context van cultuur, tijd en plaats. Zo is in onze huidige Nederlandse samenleving uithuwelijking van een jong meisje strafbaar, in die toenmalige Hebreeuwse cultuur was het de gewoonste zaak van de wereld. Daarnaast was het veiligstellen van een zo’n hoog mogelijke bruidsprijs voor je dochter en haar toekomst, belangrijke redenen om als vader zeer beschermend op te treden ten opzichte van je dochter.
De teksten gaan echter niet in op vrijgezelle dochters ‘voorbij de bloei van de jeugd’ (Grieks: hyperakmos*, 5230). Zo’n vrouw was ouder dan twintig en volwassen, en viel niet meer onder het gezag van de vader. De meeste meisjes waren voor hun 21ste echter al getrouwd of uitgehuwelijkt, mede omdat de twintigjarige leeftijd toen werd beschouwd als het toppunt van het leven van een vrouw (lees: de meest ideale leeftijd om kinderen te krijgen en op te voeden). Bovendien was het gewoon dat meisjes al op zeer jonge leeftijd uitgehuwelijkt werden. Van dating door singles was in de praktijk dan ook weinig tot geen sprake.

* Hyperakmos kan ook ‘volledig in bloei’ (de leeftijd van 12,5 tot en met twintig jaar: de jeugd) betekenen. Ook kan het ‘overrijp’ betekenen: een vrouw die al beduidend ouder is. Een goede vertaling is dus belangrijk. 

Ter bescherming van de vrouw zijn er in de Thora regels opgenomen, waarvan sommige voor ons moeilijk zijn te begrijpen. De toenmalige Hebreeuwse cultuur was echter een totaal andere dan de onze nu. Oudtestamentische teksten zomaar toepassen op onze huidige situatie, getuigt dan ook van geen kennis en (daardoor) inzicht. Je gaat dan totaal voorbij aan de achtergrond en bedoeling van deze teksten. We moeten er terdege van bewust zijn dat de Thora en Tenach gericht zijn op het joodse volk in die toenmalige Hebreeuwse cultuur, en niet op christenen (hoewel wij wel van bepaalde teksten kunnen leren). Pas in het NT zijn teksten gericht op christenen (volgelingen van Jezus Christus). Een gegeven dat soms wordt vergeten…

Polygamie

In de Tenach is polygamie (getrouwd zijn met meerdere partners) door de man algemeen geaccepteerd en wordt het niet veroordeeld. Andersom (dus door de vrouw) kwam nooit voor. Koning David bezat zeven vrouwen en koning Salomo bezat een harem van zevenhonderd hoofdvrouwen en driehonderd bijvrouwen!* En met allen mochten ze seks hebben. Maar het kwam waarschijnlijk niet vaak voor dat een gewone man met meer dan twee vrouwen tegelijk getrouwd was. En lang niet elke man had de financiële middelen om zich een tweede of zelfs derde vrouw te veroorloven.
In het begin had het ongetwijfeld economische voordelen om verschillende vrouwen te hebben: meer kinderen betekende meer handen om te werken. Maar op een gegeven moment ging het meer kosten om meer dan één vrouw te onderhouden dan het opleverde om meer kinderen te hebben. Tegen de tijd van het NT was het gebruikelijk om slechts één vrouw te hebben – hoewel koning Herodes de Grote (circa 73-4 v.Chr.) er op een bepaald moment negen had. Het kwam zelden voor dat een man niet trouwde – het Hebreeuws kende zelfs geen woord voor ‘vrijgezel’ – en de mensen in Palestina trouwden erg jong.

* In Deut. 17:17 staat echter dat het een joodse koning niet is toegestaan er veel vrouwen op na te houden, want dat zou hem tot afgodendienst kunnen verleiden (wat bij Salomo ook gebeurde, 1 Koningen 11:1-13). Vraag is of bij Salomo de getallen letterlijk moeten worden genomen, met als achtergrond de joodse getallensymboliek (http://www.labuschagne.nl/z%26oz/z%26ozbijbel4.pdf, pagina 4). Feit is wel dat Salomo veel vrouwen had. 

Verkrachting

Verkrachting geldt in de Tenach als een ernstig misdrijf. Twee vragen speelden een rol bij de beoordeling van verkrachting: was de vrouw getrouwd of ongetrouwd, en had ze om hulp kunnen roepen.

Deut. 22:23-27: ‘Als iemand in de stad een meisje ontmoet dat al uitgehuwelijkt is, en gemeenschap met haar heeft, dan moet u hen allebei de stad mee uit nemen en hen stenigingen tot de dood erop volgt. Want het meisje heeft nagelaten om hulp te roepen, en de man heeft zich vergrepen aan de bruid van een ander. Zo moet u het kwaad dat zich bij u aandient in de kiem smoren. Maar als het meisje in het open veld wordt belaagd en de man heeft dan gemeenschap met haar, dan verdient alleen de man de doodstraf en het meisje gaat vrijuit, want zij heeft niets gedaan waarvoor ze ter dood gebracht zou moeten worden. Het geval is vergelijkbaar met moord met voorbedachten rade: de man heeft het uitgehuwelijkte meisje belaagd in het open veld, waar niemand haar kon redden als ze om hulp zou roepen.’
Als een man een getrouwde (of verloofde) vrouw verkrachtte, moest hij gedood worden. Ook de vrouw werd gedood, tenzij ze buiten de stad verkracht was. De gedachte hierachter was dat ze in de stad om hulp had kunnen roepen. Als niemand haar gehoord had, had ze wellicht ingestemd met de seks en was het geen verkrachting, maar overspel. Opvallend is dat in deze situatie voor de verkrachter de doodstraf volgt, in tegenstelling tot de situatie in de daarop volgende verzen 28-29.

Deut. 22:28-29: ‘Als iemand betrapt wordt met een meisje, een maagd die nog vrij is, dan moet de man die zich aan het meisje heeft vergrepen vijftig sjekel zilver aan haar vader betalen. Bovendien moet hij met haar trouwen en zolang hij leeft mag hij niet van haar scheiden, omdat hij haar onteerd heeft.’
De verkrachter moest deze boete betalen en met haar trouwen, omdat het voor de vader heel moeilijk was om voor zijn verkrachte dochter nog een geschikte echtgenoot te vinden en hij door haar ontering niet meer een passende bruidsprijs voor zijn dochter kon vragen. Het gaat hier in feite om een vermogensdelict en het veilig stellen van de toekomst van de vrouw (die bij de Joden toen totaal afhankelijk was van de man). De vader kon het huwelijk echter ook verbieden.

Blijkbaar was bij de Hebreeën verkrachting van een meisje dat al ‘bezet’ is een groter vergrijp dan verkrachting van een maagdelijk meisje dat nog niet ‘bezet’ is. Maar wat is hiervan de reden?

Overspel

In Deuteronomium 22:22 staat geschreven: ‘Als een man wordt betrapt met een getrouwde vrouw moeten beiden ter dood gebracht worden, zowel de man als de vrouw met wie hij geslapen heeft. Zo moet u het kwaad dat zich bij de Israëlieten aandient in de kiem smoren.’
Dat hier niet wordt uitgegaan van een mogelijke verkrachting van de vrouw, heeft hoogstwaarschijnlijk te maken met de ervaring van toen. De praktijk kan hebben aangetoond dat getrouwde vrouwen die seksueel contact hadden (gehad) buiten hun huwelijk, bewust op zoek waren (gegaan) naar deze ervaring. Het betreft hier dan ook overspel. Maar de Hebreeën hadden een andere definitie van het begrip ‘overspel’ dan wij tegenwoordig.

Overspel werd bij de Hebreeën gezien als een vermogens- en eigendomsdelict ten opzichte van een andere man. Een man pleegde alleen overspel als hij gemeenschap had met een getrouwde (of verloofde) vrouw. Een getrouwde vrouw mocht echter geen gemeenschap hebben met iemand anders dan haar eigen echtgenoot.
Taylor zegt hierover: ‘Overspel betekende een inbreuk op de rechten van een andere man. Het had geen betrekking op dat een man zijn aandacht zou moeten beperken tot alleen zijn vrouw; immers, als een vrouw onvruchtbaar bleek, gaf ze vaak een van haar dienstmaagden of dienaressen aan haar man, opdat deze kinderen zou baren voor hem.’ [5]

Een man kon meerdere echtgenotes hebben. Maar naast deze officiële vrouw(en), kon een man ook één of meerdere bijvrouwen hebben. Zij hadden een lagere status dan de officiële vrouwen. Hoewel de wetsteksten van het OT het onderwerp ‘bijvrouw’ niet aansnijden, komen bijvrouwen wel in verschillende verhalen voor. In Genesis zijn bijvrouwen vooral bedoeld om kinderen te baren voor onvruchtbare vrouwen. Bekende voorbeelden zijn Hagar (Genesis 16:1-16) en Bilha en Zilpa (Genesis 30:1-13). In Samuel en Koningen zijn bijvrouwen vooral een teken van rijkdom en macht (harems). Twee verhalen laten zien dat bijvrouwen direct in verband werden gebracht met koninklijke macht.
– Volgens 2 Samuel 16:21-22 neemt Davids zoon Absalom tijdens een conflict met zijn vader ‘voor de ogen van heel Israël’ bezit van Davids bijvrouwen. Hiermee laat hij zien dat hij nu de koning is.
– In 1 Koningen 2:13-25 wil Adonia trouwen met Abisag, de laatste bijvrouw van David. Salomo vat zijn verzoek op als greep naar de koninklijke macht en laat hem daarom ter dood brengen.
Vanaf de tijd na de Babylonische ballingschap (na 538 v.Chr.) en in de tijd van het NT spelen bijvrouwen geen rol meer. Wel is er uit buiten-bijbelse bronnen bekend dat mannen maîtresses (een vrouw die een relatie heeft met een getrouwde man) konden hebben. Maar in de bijbelse verhalen komen die niet voor.

Het zevende gebod

Het verbod op overspel betreft het zevende gebod van de tien geboden. Deze staan behalve in Exodus 20:1-17 ook in Deuteronomium 5:6-21. Er zijn kleine verschillen in de twee versies, met name in het vierde en tiende gebod. De tien geboden in hun uiteindelijke vorm, zoals ze in de bijbel staan, dateren waarschijnlijk uit de tijd van de ballingschap of de eeuw daarna (zesde of vijfde eeuw voor Christus). Maar in een oudere vorm kunnen ze al uit een veel vroegere periode stammen. Welke periode dat precies geweest is, daarover zijn de meningen verdeeld. In de bijbelse traditie zelf worden de tien geboden met Mozes in verband gebracht. Bijbelwetenschapper J. Van Dorp schrijft over het overspelgebod op de site van het Nederlands Bijbelgenootschap (NBG):
‘In de eerste plaats geeft de formulering in het Hebreeuws aan dat het gebod in Exodus 20:14 oorspronkelijk slaat op het gedrag van getrouwde mannen die seks hebben met vrouwen met wie ze niet zijn getrouwd. Uit het feit dat één van de tien geboden betrekking heeft op zo’n situatie, heeft men afgeleid dat die zich in het oude Israël tamelijk frequent voordeed. En dat die als onwenselijk werd gezien.
In de tweede plaats gaat het om seksuele relaties van getrouwde mannen met vrouwen die al getrouwd of uitgehuwelijkt zijn. Dat is een heel belangrijk punt bij het gebod in Exodus 20:14. In zo’n geval is het hebben van een seksuele relatie buiten het huwelijk eigenlijk nog één ding. Maar het andere kon in de oud-Israëlitische samenleving absoluut niet: het hebben van seks met een vrouw van een andere man. Dan is de hele kwestie geen morele zaak meer, maar een familie-rechtelijke aangelegenheid geworden! Want stel dat de vrouw zwanger wordt, welke rol gaat het kind dan later spelen als het op de verdeling van een erfenis (de erfrechten) aankomt? Heeft haar ‘buitenechtelijk’ geboren kind dan dezelfde rechten als de kinderen van haar eigen man? De essentie (datgene waar het om gaat) van het gebod in Exodus 20:14 is dus dat verzekerd moet worden dat de kinderen die een vrouw krijgt, inderdaad van haar eigen man zijn. Als die zekerheid er niet is, hebben twee families later te kampen met een groot juridisch probleem.
Duidelijk is dat een vertaling met “echtbreken” of “overspel plegen” niet toereikend is om de essentie van het gebod goed weer te geven. Ook al niet omdat die woorden niet tot de basiswoordenschat van het Nederlands gerekend kunnen worden.
En wat betreft de juridische aspecten van het gebod: er moet nog iets voor de uitleg overblijven…’ [8]

Slavinnen

Slavinnen werden ‘toegewezen’ voor een huwelijk door hun meester (vergelijk Exodus 21:8). Dit vestigde echter niet zo’n soort band, totdat de vrouw was vrijgekocht of vrijgelaten.
‘Als een man seksuele omgang heeft met een slavin die voor een andere man bestemd was, en ze was nog niet vrijgekocht of vrijgelaten, moet hij een schadeloosstelling betalen. Ze hoeven niet ter dood gebracht te worden, want de vrouw was nog niet vrij. De man moet als hersteloffer voor de HEER een ram naar de ingang van de ontmoetingstent brengen. Door de ram ten overstaan van de HEER te offeren, voltrekt de priester voor de man in kwestie de verzoeningsrite voor datgene waaraan hij zich schuldig heeft gemaakt, en krijgt hij vergeving voor zijn zonde.’ (Leviticus 19:20-22)
‘Toewijzing’ van een slavin schepte nog niet een band wetgevend voor overspel. Vandaar dat de slavin en haar minnaar niet werden gedood. De minnaar moest echter een schadevergoeding betalen en een schuldoffer brengen. De vraag van de slavin haar toestemming is niet aan de orde in de Wet, vermoedelijk omdat zij geen rechtspersoon was en haar toestemming daarom juridisch niet van belang was.

Kerkelijk denken: functionele seks

De nieuwtestamentische schrijvers benoemen alle vormen van immorele seksuele betrekkingen, perversiteiten en ontuchtige praktijken genoemd in de Thora met porneia. Maar in de Thora (en Tenach) zul je geen algemeen verbod op seks voor het huwelijk vinden. Hoe komt het dan dat in bepaalde christelijke kerken en bewegingen seks voor het huwelijk in álle gevallen als zondig (ingaan tegen de wil van God) wordt gezien?

‘Vermenigvuldig u!’ Zo omschreef Mozes procreatie: het verwekken van kinderen. Het merendeel van de directe en indirecte bijbelteksten over het huwelijk hebben als achtergrond het verwekken van nageslacht.* Seks met voortplanting als doel noemen we functionele seks, maar functionele seks heeft niets met liefde te maken! Toch heeft bijna de hele christelijke theologie (de leer over God en goddelijke zaken) functionele seks als uitgangspunt.

* Dat het verwekken van nageslacht zeer belangrijk was bij het Hebreeuwse volk, is bijvoorbeeld te vinden in bijbelteksten over seks met de slavin van je vrouw als je vrouw onvruchtbaar bleek te zijn, en over het joodse zwagerhuwelijk: het Leviraat.
Het Leviraathuwelijk is een verbintenis niet uit liefde, maar op grond van de joodse verplichting om een zoon voor je overleden broer te verwekken (zie het verhaal over Onan, Genesis 38:6-10). Als een man overleed zonder kinderen te hebben verwekt, zou zijn naam en herinnering verdwijnen. Daarom moest een zwager (Latijns: ‘levir’) of een ander familielid (zie Ruth en Boaz, Ruth 3-4) met de weduwe trouwen en een zoon bij haar verwekken (Deut. 25:5-6). Deze zoon werd dan beschouwd als nakomeling van de overledene, waardoor de bezittingen in de familie van de overleden man bleven. Het was tevens een manier om ervoor te zorgen dat de weduwe niet rechteloos achterbleef. Het gold als een grote schande als iemand weigerde om met de weduwe van zijn overleden broer te trouwen (Deut. 25:7-10).

Het uitgangspunt van functionele seks is ontstaan in de Katholieke Kerk in de vierde eeuw (en in de derde eeuw voor deze officiële status) en het is een weerspiegeling van het denken toen. Het liefst hadden de toenmalige christelijke kerkleiders seksualiteit helemaal verboden. Maar ze zagen in dat daarmee de mensheid uit zou sterven. Daarnaast meende men dat volledige onthouding een te zware opgave voor getrouwde mannen (!) zou zijn. Daarom koos men voor een compromis: de enige toegestane seksuele omgang is die tussen een echtpaar; op voorwaarde dat men het alleen zou doen om kinderen te verwekken en dat men er zo min mogelijk genot aan zou beleven.*
Vervolgens is dit eeuwenlang de basis gebleven van het kerkelijk onderwijs over seksualiteit. De protestantse kerk heeft de opvatting van functionele seks gedeeltelijk losgelaten, de Rooms-Katholieke Kerk niet.

* Dat seksualiteit in de christelijke traditie in een kwaad daglicht is komen te staan, hebben we te danken aan ascetische Griekse filosofen. Deze filosofen meenden dat alle vormen van lust de mens afbracht van de ware wijsheid. Allerlei vormen van seksualiteit vielen onder het kopje ‘lust’. Seksualiteit diende in principe alleen voor de voortplanting. Niet alle filosofen deelden deze visie, maar het was wel een invloedrijke gedachte. Het vroege christendom kon zich er goed in vinden.

Huwelijk in de kerk
De kerk stelde dat het doel van seks kinderen verwekken is. Seks voor het huwelijk werd dan ook veroordeeld. Er werd (en wordt) beweerd dat het ingaat tegen het zevende gebod, waarbij men dan vaak de vertaling ‘pleeg geen echtbreuk’ gebruikt, waarna gerefereerd wordt aan het huwelijk. Zelfs in deze tijd bestaat er in sommige kerken nog de schuldbelijdenis als tegen dit gebod is ‘gezondigd’ (lees: als de vrouw zwanger is geworden). Het zevende gebod verbiedt echter overspel, niet seks voor het huwelijk.
De kerk ging hiermee uit van een deontologische (‘deon’: plicht) zienswijze op seks: wat seks moreel of immoreel maakt is de context van het huwelijk (het huwelijk is verplicht). Dit in tegenstelling tot een teleologische (van ‘telos‘: doel) zienswijze op seks. Deze benadert een seksuele relatie op basis van kwaliteit (toewijding en deugdzaamheid).

Hebreeën 13:4

Ook wordt Hebreeën 13:4 (NT) erbij gehaald: ‘Houd het huwelijk in ere, in alle omstandigheden, en houd het echtelijk bed zuiver, want overspeligen (pornous) en echtbrekers (moichous) zal God veroordelen.’
Dit vers is gericht op de valse ascetische leer van mensen die het huwelijk verbieden en scheidingen voorstaan (zie 1 Timoteüs 4:3*) en op overspel (zie 12:16**). De opkomst van de valse huwelijksleer, de vele joodse scheidingen (waardoor de man zich ontrok van de huwelijkse lasten en plichten, of om zo met een andere vrouw te kunnen trouwen***) en de (seksuele) morele laksheid van de heidenen verklaren de invoering van dergelijke waarschuwingen. [9] [10]

* ‘2 Ze worden hiertoe aangezet door huichelachtige leugenaars,…, 3 die het huwelijk verbieden…’ (1 Timoteüs 4:2a-3a)
** ‘en dat niemand overspel pleegt…’ (Hebreeën 12:16a)
*** Een joodse man die wilde scheiden, hoefde daar geen duidelijke reden voor te hebben. Hij kon zijn vrouw gewoon wegsturen. Een vrouw kon nooit het initiatief voor een scheiding nemen. De man moest zijn vrouw wel een scheidingsbrief meegeven, in het bijzijn van twee getuigen. De brief was een bewijs dat de vrouw niet langer getrouwd was. Op die manier kon zij niet beschuldigd worden van overspel als ze opnieuw wilde trouwen (zie Deut. 24:1-4). Gescheiden partners mochten niet opnieuw met elkaar trouwen. De vrouw keerde terug naar het huis van haar vader tot ze opnieuw zou trouwen. 
(De culturele achtergrond van een verbod op echtscheiding in die tijd was dat de vrouw dan bijvoorbeeld vogelvrij en bankroet was. Een verbod op echtscheiding is in zo’n cultuur niet haar onderdrukken, maar beschermen.)

De schrijver en plaats van ontstaan van het boek Hebreeën is onbekend. Het moet gedateerd worden in het laatste kwart van de eerste eeuw. Tegenwoordig verschillen uitleggers van mening of alleen christenen van Joodse afkomst de doelgroep is, of ook christenen van heidense origine. Uit het boek blijkt dat een deel van het publiek gedemotiveerd is en afvallig dreigt te worden van het christelijk geloof. Her en der komt naar voren dat de geadresseerden interesse tonen in het jodendom. Centraal in de brief staat daarom de vergelijking tussen het jodendom en het christendom. De schrijver impliceert dat het oude verbond niet langer geldig is; het nieuwe verbond is ingegaan met de komst van Jezus. Jezus is niet een tijdelijke hogepriester op aarde, maar voor altijd in de hemel. Op deze wijze wil de auteur benadrukken dat het christendom de enige weg tot God is. Het laatste deel van het boek, 10:19-13:25, bevat aansporingen en vermaningen voor de lezers. [11]

Hebreeën 13:4 wordt vaak aangehaald in de discussie over seks voor het huwelijk, want men beweert dat dit vers stelt dat geslachtsgemeenschap alleen binnen het huwelijk is toegestaan. Deze visie is naar aanleiding van andere bijbelvertalingen dan de NBV. We gebruiken voor de analyse de versie uit de Herziene Statenvertaling (HSV, 2010):
‘Laat het huwelijk bij allen in ere zijn en het huwelijksbed* onbevlekt, want ontuchtplegers (pornous) en overspelers (moichous) zal God oordelen.’

* In de tijd van de bijbel sliepen de meeste mensen op een slaapmat van riet, wol of dierenhuiden. Als deken gebruikten de mensen een doek waarin ze zich wikkelden. Vaak was dat hun mantel (een bovenkleed dat over de tuniek – een hemd – heen werd gedragen). Hun hoofd legden ze op een kussen of op een opgerolde doek.

De uitleg (en hou je concentratie vast):
Pornous verwijst naar ongehuwde personen die geslachtsgemeenschap hebben met een ongehuwd persoon. Basis van deze uitleg is de interpretatie van porneias in 1 Korintiërs 7:2 (zie ‘1 Korintiërs 7’ verderop in de tekst).
Moichous verwijst naar personen die geslachtsgemeenschap hebben waarbij een huwelijk wordt geschonden (het eigen huwelijk of het huwelijk van de andere).
Beide groepen worden zij aan zij geplaatst en tegenover het huwelijk gezet. Hiermee wordt aangegeven dat alle mensen – gehuwd of ongehuwd – het huwelijk in ere moeten houden. Hierop baseert men de stelling dat geslachtsgemeenschap alleen binnen het huwelijk is toegestaan. [12] [13]

Mijn kritiek op deze uitleg is deze:

1. Qua context gaat het eerste deel van Hebreeën 13:4 (tot ‘en‘) over het huwelijk als instelling. Dit als antwoord op de valse leer van mensen die het huwelijk verbieden en de vele Joodse scheidingen. Het tweede gedeelte (na ‘en‘) gaat over overspel en wordt nog eens bekrachtigd door het eerste gedeelte. Omdat het overspel betreft kán de ‘pornousverwijzing’ niet juist zijn, want in deze verwijzing zijn beide personen ongehuwd.

2. De ‘moichousverwijzing’ is fout. Moichous is het meervoud van moichos en moichalis, en deze begrippen hadden qua relatie altijd betrekking op een gehuwde vrouw.
Een moichos (3432) is een (on)gehuwde man die overspel pleegt met een gehuwde vrouw. De vrouw is dan een moichalis (3428): een gehuwde vrouw die overspel pleegt met een (on)gehuwde man. Deze partijen zijn de moichous. Het verwijst naar wat de Joden oorspronkelijk verstonden onder overspel, namelijk seks met een getrouwde vrouw die niet de jouwe is.
Hieruit blijkt dat qua context (overspel) nog twee groepen ontbreken: gehuwde mannen die overspel plegen met een ongehuwde vrouw, en ongehuwde vrouwen die overspel plegen met een gehuwde man. Dit zijn de pornous (het meervoud van pornos, 4205en porné, 4204). En dit komt contextueel helemaal overeen met Hebreeën 12:16.

In de NBV is pornous vertaald met ‘overspeligen’ en moichous met ‘echtbrekers’. In het Nederlands is er echter weinig tot geen verschil in deze twee begrippen (in huwelijksverband gezien). De vertaling is echter qua context juist. Mijn conclusie is dan ook dat de NBV-vertaling (‘overspeligen en echtbrekers’) correct is en dat het vers niet ingaat op geslachtsgemeenschap tussen twee ongehuwden. En daardoor kan Hebreeën 13:4 geen onderbouwing zijn van de stelling.

Hooglied

Het overgrote deel van de teksten in de bijbel over huwelijk of seks kun je plaatsen in het kader van functionele seks: seks met voortplanting als doel. Maar bijvoorbeeld niet in het bijbelboek Hooglied (OT). Daar gaat het over intimiteit. Wel zijn er aan Hooglied allerlei geestelijke betekenissen toegekend, zodat men er toch een keer uit kan preken. Maar erotisch blijft het. En het is niet binnen het huwelijk…

Hooglied

De Hebreeuwse titel van Hooglied is ‘Sjier Nasjieriem’, ‘Het lied der liederen’ (Engels: ‘Song of Songs’), dat wil zeggen: ‘Het mooiste lied’.
Wanneer het boek moet worden gedateerd is moeilijk te beantwoorden. Waarschijnlijk zijn de gedichten onafhankelijk van elkaar ontstaan en later tot één boek bewerkt. Hooglied wordt traditioneel aan koning Salomo toegeschreven. Hij heeft meer dan duizend gedichten op zijn naam staan (1 Koningen 5:12).
Vermoedelijk zijn de liefdesliederen in Hooglied oorspronkelijk bij bruiloftsfeesten gezongen. Ze gaven de ideale liefde tussen man en vrouw weer.
De gedichten vormen een dialoog, waarin verscheidene personen aan het woord komen. ‘Zij’ en ‘Hij’ verlangen naar elkaar, ontmoeten elkaar en bezingen elkaars schoonheid. ‘Zij’ zingt ook over wat hun liefde bedreigd. De ‘Meisjes’ en de ‘Broers’ leveren commentaar. De verdeling van de tekst over de stemmen staat overigens niet helemaal vast.
De gedichten in Hooglied worden wel ingedeeld in zeven delen. [14]

Een document in opdracht van the House of Bishops of the Episcopal Church (‘Continuing the Dialogue’, gepubliceerd door Forward Movement, Cincinnati, 1995) vermeldt op pagina 45 dat de passages in Hooglied ‘ter ere zijn van de seksuele liefde, jeugdige passie viert, zonder enige verwijzing naar het huwelijk… Het bevestigt dat seksuele liefde op zich goed en nuttig is’.
In ‘Sexual Paradox: Creative Tensions in Our Lives and in Our Congregations’ (Pilgrim Press, New York, 1991), merkt Celia Allison Hahn op pagina 192 op dat Hooglied ‘…duidelijk niet over het huwelijk of voortplanting gaat… , maar over de geneugten van erotische liefde’.
In ‘New International Biblical Commentary : … Song of Songs’ (Henderson Publishers; Peabody, Massachusetts, 1999) geven Roland E. Murphy en Elizabeth Huwiler op pagina 243 aan dat ‘…volgens vele [vertalers] het centrale paar niet is getrouwd. Dit standpunt wordt ondersteund door het feit dat de geliefden ‘s morgens uit elkaar gaan. …Ook vinden de meeste vrijpartijen van het paar blijkbaar plaats in de open lucht, in de wildernis, en in tuinen… In het algemeen lijkt de tekst niet aan te dringen op dat de juiste uitdrukking van seksualiteit noodzakelijkerwijs beperkt is tot het huwelijk’. [15]

Genesis 2:24

De tekst uit Genesis 2:24 waar ‘één van lichaam’ in onder andere de HSV en NBG 1951 (de voorloper van de NBV) vertaald is met ‘tot één vlees’, vormt volgens sommigen een argument voor de stelling dat geslachtsgemeenschap alleen binnen het huwelijk mag plaatsvinden.

‘ Zo komt het dat een man zich losmaakt van zijn vader en moeder en zich hecht aan zijn vrouw, met wie hij één van lichaam wordt.’ (Genesis 2:24)
(Vergelijk Matteüs 19:4-6, Marcus 10:2-9, 1 Korintiërs 6:16*, Efeziërs 5:31.)

Cornelis_van_Haarlem_-_De_zondevalAdam is de man die met Eva het eerste mensenpaar in de bijbel vormt. Adam wordt in Genesis 1–3 steeds aangesproken als ‘mens’. Pas als hij met Eva uit de tuin van Eden is gejaagd, wordt hij ‘Adam’ genoemd (Genesis 4:1). Adam krijgt de opdracht de tuin van Eden, het paradijs, te bewerken en erover te waken (Genesis 2:15). Hij is daarbij alleen, en God ziet dat dat niet goed is. Ook bij de dieren vindt Adam niemand die bij hem past. Daarom laat God Adam in slaap vallen. Hij bouwt uit Adams rib een vrouw (Genesis 2:22). Die vrouw is voor Adam zijn gelijke in wie hij zichzelf herkent. ‘Toen riep de mens uit: “Eindelijk een gelijk aan mij, mijn eigen gebeente, mijn eigen vlees, een die zal heten: vrouw, een uit een man gebouwd.” (Genesis 2:23) In het Hebreeuws is er een woordspel tussen ‘iesja (vrouw) en ‘iesj (man).

Pulpit commentary over Genesis 2:24: De basis van het vers vormt de originele relatie tussen man en vrouw (op het platform van de schepping) en het eerste paar als voorbeeld van de huwelijksvereniging, waarvan de kenmerken zijn: (1) het verlaten van vader en moeder, door zowel de man als de vrouw (qua woonsituatie), en (2) een hechten aan zijn vrouw. Het resultaat wordt aangegeven in de woorden die volgen: en zij zullen tot één vlees zijn (letterlijk, in één vlees; Grieks: εἰς σάρκα μίαν – eis sarka [vlees, lichaam] mian – , Matteüs 19:5, LXX). De taal wijst op een eenheid van personen, en niet alleen op een samenvoeging van lichamen, of een gemeenschap van interesses, of zelfs een wederkerigheid van gevoelens. Jezus verklaart in Matteüs 19:5 dit vers als het onderwijzen van het onverbrekelijke karakter van het huwelijk en de veroordeling van de praktijk van polygamie.’ [16]
Matteüs 19:5-6: ‘En hij vervolgde: “Daarom zal een man zijn vader en moeder verlaten en zich hechten aan zijn vrouw, en die twee zullen één worden; (6) ze zijn dan niet langer twee [dyo], maar één [mia].”‘ (Zie ook Marcus 10:7-8.)
Jezus heeft zich echter nooit specifiek uitgesproken over seks voor het huwelijk.

* 1 Korintiërs 6:16: ‘Of weet u niet dat wie zich met een hoer verenigt samen met haar één lichaam [‘sōma’, 4983: het fysieke lichaam] wordt? Want de Schrift zegt: “Zij zullen één lichaam [‘sarka’, 4561] zijn.”’ Paulus gaat in 1 Korintiërs 6:12-20 in op de ideeën rond prostitutiebezoek binnen de Korintische gemeente (zie 1 Korintiërs 7′).

1 Korintiërs 7

Paulus
Paulus, schilderij van Rembrandt (1633 of 1635)

De apostel Paulus schreef de eerste brief aan de Griekse gemeente in Korinte vanuit Efeze, vermoedelijk in het voorjaar van het jaar 55. In de stad waren veel culturen en godsdiensten  vertegenwoordigd. De gemeente die Paulus er rond het jaar 50 gesticht had, bestond voornamelijk uit christenen van niet-Joodse afkomst.
Paulus reageert op mondelinge berichten en op een brief die hem door de gemeente is toegestuurd. Er zijn na zijn vertrek verkondigers in Korinte gekomen die andere ideeën dan de zijne hebben verspreid, waardoor er in de gemeente verschillende groeperingen zijn ontstaan. In Korinte worden bepaalde ideeën die Paulus heeft verkondigd afgewezen, of ze worden verkeerd uitgelegd aan de hand van de denkbeelden die gangbaar zijn in de Grieks-Romeinse filosofie. Het schrijven kan gekarakteriseerd worden als een retorische brief die veel lange zinnen en veel theologisch taalgebruik bevat. De toon is vaak persoonlijk en pastoraal. [17]

korintheDe Griekse stad Korinte werd omstreeks 146 v.Chr. door de Romeinen verwoest (er kwam toen een einde aan de tempelprostitutie in Korinte) en honderd jaar later liet de Romeinse keizer Julius Ceasar (100-44 v.Chr.) haar weer opbouwen. Er vestigde zich een grote bevolking van kolonisten, hoofdzakelijk vrijgelaten slaven uit Rome. Daarbij voegden zich een aantal Grieken en er was een Joodse kolonie. In Paulus’ tijd waren er al meer dan zevenhonderdduizend inwoners, voor een groot deel slaven. Zowel door het feit dat Korinte een handels- en havenstad was, en de bontgeschakeerde bevolking, maakte van de stad een plaats van zedeloosheid en uitwassen. De stad stond wel bekend om z’n hoge cultuur en rijkdom (kunstacademies, gehoorzalen, filosofiescholen, etc.), maar dit hield het zedelijk bederf niet tegen. Bekende uitdrukkingen als ‘een Korintisch drankfeest’ en ‘drinken als een Korintiër’ waren spreekwoordelijk. De uitdrukking ‘doen als een Korintiër’ zou slaan op het plegen van ontucht. 

1 Korintiërs 7:1-6

De kerken van Paulus bestonden uit kleine groepen mensen die in huiskamers bijeenkwamen, de zogenaamde ‘huisgemeenten’. Paulus schrijft in 1 Korintiërs 7 aan de christelijke gemeente te Korinte over bepaalde zaken aangaande de gehuwde en ongehuwde staat. Opvallend is dat hij reageert op vragen vanuit deze Griekse gemeente betreffende dit onderwerp; hij begint er niet zelf over (zie vers 1). We moeten er dan ook van bewust zijn dat dit de context is: Paulus gaat in op specifieke situaties en ideeën binnen déze gemeente. Het blijkt dat in de christelijke gemeente van Korinte bepaalde ascetische gedachten voedingsbodem hadden gekregen. Paulus noemt in vers 2 het begrip porneias. En de apostel baseert porneia op de Thora.*

* Zie 1 Korintiërs 5:1: ‘Het is algemeen bekend dat er een geval van ontucht (‘porneia’) bij u is dat zelfs bij de heidenen niet voorkomt: er is iemand die met de vrouw van zijn vader leeft.’ Zie Leviticus 18:8: ‘Heb geen gemeenschap met een andere vrouw van je vader, daarmee onteer je je vader.’ Zie ook Leviticus 20:11: ‘Wie het bed deelt met de vrouw van zijn vader, onteert zijn vader’ en Deuteronomium 27:20: ‘Vervloekt is eenieder die het bed van zijn vader schendt door gemeenschap te hebben met een vrouw van zijn vader.’

Omdat Paulus in 1 Korintiërs 7:2 het begrip porneias (meervoud) noemt en daarna ingaat op de huwelijkse staat, is hiermee volgens bepaalde visies bewezen dat elk geval van geslachtsgemeenschap buiten het huwelijk porneia is en dat waar porneia in andere bijbelteksten wordt gebruikt, dit tevens seks tussen ongehuwden betreft (zie bijvoorbeeld deze uitleg). Aangehaald worden dan Handelingen 15:20, 1 Korintiërs 5:1, 6:13 en 18, 10:8 (vergelijk Numeri 25:9), 2 Korintiërs 12:21, Galaten 5:19, Efeze 5:3, Kolossenzen 3:5, 1 Tessalonicenzen 4:3, Hebreeën 13:4 en Judas 1:7. Betreft porneias in 1 Korintiërs 7:2 echter ook seks tussen ongehuwden?
Gordon D. Fee, auteur van The New International Commentary on the New Testament; The First Epistle to the Corinthians (1987), schrijft over het gebruik hier van porneias: ‘Deze niet-gebruikelijke meervoudsvorm kent verscheidene interpretaties, gewoonlijk als een afspiegeling van de enorme omvang van dit kwaad in Korinte zelf en als zou dit ‘ongeoorloofde geslachtsgemeenschap tussen niet met elkaar getrouwde personen’ inhouden.
Het woord kan zeker op het laatste duiden, maar in de direct voorgaande paragraaf heeft porneia specifiek betrekking op gevallen van prostitutie (zie 1 Korintiërs 6:12-20, vers 18: ‘porneian’). Omdat de soortgelijke zin in 7:5 (‘uw gebrek aan zelfbeheersing’) spreekt tot degenen die al getrouwd zijn, is het verdedigbaar dat omdat sommige mannen seksuele omgang wordt ontzegd [door hun echtgenote] (vers 5) ze naar de prostituees gaan. Dit pleit eenvoudig voor de meervoudsvorm, die onder alle omstandigheden dient te verwijzen naar seksuele immoraliteiten die zich voordoen, en niet verwacht worden.’ [18, pagina 277-278]

Paulus gaat in de verzen 1-6 in op een vraag uit de gemeente met betrekking tot onthouding van seks binnen het huwelijk.
1 Korintiërs 7:1-6: 1 Dan nu de punten waar u mij over geschreven hebt. U zegt dat het goed is dat een man geen gemeenschap [a] heeft met een vrouw. 2 Maar om ontucht [b] te vermijden moet iedere man zijn eigen vrouw hebben [c] en iedere vrouw haar eigen man. 3 En een man moet zijn vrouw geven wat haar toekomt, evenals een vrouw haar man. 4 Een vrouw heeft niet zelf de zeggenschap over haar lichaam, maar haar man; en ook een man heeft niet zelf de zeggenschap over zijn lichaam, maar zijn vrouw. 5 Weiger elkaar de gemeenschap niet, of het moest zijn dat u er wederzijds mee instemt u enige tijd aan het gebed te wijden. Kom daarna echter weer samen; anders zal Satan uw gebrek aan zelfbeheersing gebruiken om u te verleiden. 6 Ik zeg u dit niet om u iets op te leggen, maar om u tegemoet te komen.

[a] haptesthai (680): aanraken, van ‘hapto’ (681): in bezit nemen.
[b] porneias (4202): seksuele immoraliteiten.
[c] echeto (2192): hebben, houden.

Enkele commentaren over deze passage:
Gordon D. Fee: ‘Paulus’ antwoord op hun motto (“het is goed dat een man geen gemeenschap heeft met een vrouw”) en zijn remedie tegen de gevallen van porneia is: “Iedere man moet zijn eigen vrouw hebben en iedere vrouw haar eigen man”.
Deze zin in het bijzonder presenteert aanzienlijke problemen met de traditionele opvatting.
Ten eerste zegt deze zin niet dat mensen moeten trouwen; een werkwoord dat Paulus duidelijk bereid is te gebruiken in dit gedeelte als hij dat zou hebben bedoeld (zie vers 9: gamēsatōsan en gamēsai, van gameó, 1060: trouwen).
Ten tweede is er geen bekend bewijs dat het idioom (taaleigen uitdrukking) ‘to have [echeto] a wife’ (een vrouw hebben) betekent ‘to take a wife’ (een vrouw trouwen). In feite is dit idioom gebruikelijk in bijbelgrieks en heeft het doorgaans betrekking op ofwel het hebben van seksuele gemeenschap (Exodus 2:1, Deut. 28:30, Jesaja 13:16) of gewoon getrouwd te zijn of in een voortzetting van een seksuele relatie met een man of vrouw te zijn (heel duidelijk in 5:1 en 7:29; vergelijk Marcus 6:18 en Johannes 4:18).
Ten derde: betekenen de termen ‘elke man/vrouw’ en ‘zijn/haar eigen’ dat Paulus wil dat iedereen in de gemeente trouwt? Aangezien de rest van het hoofdstuk dit tegenspreekt, moet dit op een andere manier worden uitgelegd, namelijk in de betekenis van “impliceert monogamie” of “als regel”.
Geven we de woorden hun meest gebruikelijke betekenis, dan zegt Paulus “nee” tegen hun gedachten voor zover gehuwde partners. Paulus zegt dus: “Elke man die al getrouwd is moet doorgaan met seksuele omgang met zijn vrouw, en iedere vrouw evenzo.” Dit betekent een volledig echtelijk leven. En dat is wat in de verzen 3-5 in detail wordt bepleit.’ [18, pagina 278-279]
Enduringword.com: ‘Waarom zouden de Korintiërs volledige onthouding voorstellen (vers 1)? Ze dachten waarschijnlijk dat als seksuele immoraliteit zo’n gevaar was, dat men zuiverder kon zijn door zich te onthouden van alle seks, zelfs in het huwelijk. Gelet op het gevaar van seksuele immoraliteit (altijd aanwezig in de Korintische cultuur en de onze) is het echter gewenst voor een echtgenoot en echtgenote met elkaar seksuele omgang te hebben. Paulus zegt niet “ga een huwelijk aan”, maar hij bedoelt dat echtgenoten en echtgenotes zich niet moeten ontrekken van seks met elkaar.’ [19]
De NetBible: ‘each man should have his own wife.’ ‘Have’ in this context means ‘have marital [echtelijke] relations with’ (see the following verse). The verb ἐχέτω (echeto, ‘have’) occurs twice in the Greek text, but has not been repeated in the translation for stylistic reasons. This verb occurs 8 times in the LXX (Exod 2:1; Deut 28:30; 2 Chr 11:21; 1 Esd 9:12, 18; Tob 3:8; Isa 13:16; 54:1) with the meaning ‘have sexual relations [geslachtsgemeenschap] with’, and 9 times elsewhere in the NT with the same meaning (Matt 20:23 [ ? , een ingeslopen fout?]; 22:28; Mark 6:18; 12:33; Luke 20:28; John 4:18 (twice); 1 Cor 5:1; 7:29). [20]

Dus ‘…moet iedere man zijn eigen vrouw hebben en iedere vrouw haar eigen man’ in vers 2, betekent ‘iedere getrouwde man moet seksuele omgang hebben met zijn vrouw en iedere getrouwde vrouw met haar man’.
Paulus behandelt hier specifiek het (geen) seks hebben binnen de huwelijkse staat. De apostel schrijft hier echter niet dat je getrouwd moet zijn om seksuele gemeenschap te mogen hebben. Dat is inlegkunde.

Gordon D. Fee zegt over de brief die de Korintiërs aan Paulus hebben geschreven (en waar Paulus op reageert): ‘Hun positie [in de brief] zou zoiets zijn: “Aangezien je zelf ongehuwd bent en niet actief op zoek naar een huwelijk, en omdat je ons ‘porneia’ hebt ontzegd; is het niet zo dat iemand beter af is door helemaal geen seksuele omgang te hebben? Immers, in de nieuwe tijd (eeuw) die we al door de Geest zijn ingegaan, is er noch iemand trouwen, noch iemand ten huwelijk geven. Waarom zouden we nu al niet ‘als engelen’ zijn? Trouwens, omdat het lichaam telt voor niets, als sommigen de wens hebben om hun lichamelijke behoeften te voldoen, zijn er altijd de prostituees.”’ [18, pagina 276] 
Je ziet hier dat de Korintiërs het bezoeken van prostituees niet zagen als ‘porneia’ of overspel (zie ook Bijlage 2). In hoofdstuk 6 (:12-20) gaat Paulus hier dan ook op in: seks met een prostituee is wel degelijk verboden seks en dus ‘porneia’.

1 Korintiërs 7:8-9

Op basis van 1 Korintiërs 7:9 wordt ook vaak gesteld dat seks voor het huwelijk verboden is.
(8) ‘Wat de weduwen en weduwnaars betreft, zeg ik dat het goed voor hen zou zijn alleen te blijven, zoals ik. (9) Maar wanneer ze dat niet kunnen opbrengen, moeten ze trouwen [gamēsatōsan], want het is beter te trouwen [gamēsai] dan te branden van begeerte.’ (1 Korintiërs 7:8-9)

De meest radicale uitwerking van de Griekse filosofische gedachte dat alle vormen van begeerte en verlangen de mens afbracht van de ware wijsheid, is die van het celibaat: de bewuste keuze ongehuwd te blijven en geen seks te hebben. Al die lichamelijkheid leidt alleen maar af van een geestelijk leven. In het NT vinden we die gedachte onder meer bij de apostel Paulus en dit is het centrale thema in bovenstaande twee verzen.
Paulus legt uit waarom het celibaat het beste is. Wie getrouwd is, draagt zorg voor zijn of haar partner en dus voor aardse zaken. Als je niet getrouwd bent, kun je je helemaal op de zaak van God richten (vers 33-35). Daarbij komt dat er volgens Paulus ‘maar weinig tijd rest’ (vers 29). Met andere woorden: binnenkort zal de huidige wereld aflopen en breekt het koninkrijk van God aan. Voor de apostel is dit een belangrijk uitgangspunt (zie vers 31). Uit zijn brieven blijkt dat Paulus denkt dat hij het zelf nog zal meemaken. Hij vindt het daarom beter om helemaal geen seksuele omgang te hebben, omdat dat alleen maar afleidt van waar het echt om gaat: God dienen. Toch beschouwde Paulus die manier van leven als een gave die niet aan iedere gelovige was gegeven.

Paulus opent in 7:1 met: ‘Dan nu de punten waarover u mij geschreven hebt.’ In de verzen 8 en 9 gaat hij in op de situatie van weduwen en weduwnaars:
‘Wat de weduwen en weduwnaars betreft, zeg ik dat het goed voor hen zou zijn alleen te blijven, zoals ik*. Maar wanneer ze dat niet kunnen opbrengen [enkrateuontai], moeten ze trouwen, want het is beter te trouwen dan te branden van begeerte.’
Volgens sommigen stelt Paulus hier dat seks voor het huwelijk niet is toegestaan. Maar zegt Paulus dit?

* Paulus was alleenstaand en leefde celibatair (geen seksuele omgang met iemand).

In de uitleg moeten we goed beseffen dat Paulus spreekt over het onderhouden van het aangenomen celibaat, en niet over een algemeen verbod op seks voor het huwelijk. Gordon D. Fee zegt over bovenstaande verzen:
‘Het is twijfelachtig of Paulus zo’n sterk punt wil maken. In de eerste plaats zegt Paulus niet “als ze zich niet kunnen beheersen”, maar hij zegt “als ze niet onthouding praktizeren“. De implicatie is dat sommige van deze mensen hetzelfde doen als sommige van de gehuwden in de verzen 1-6, en dat is waarschijnlijk ook prostituees bezoeken. Het tegengif voor zo’n zonde is om in plaats daarvan te trouwen.
Met een uitleggende ‘want’ geeft Paulus een reden: ‘, want het is beter te trouwen dan te branden van begeerte’. (…) Paulus bedoelt dat degenen die seksuele zonden begaan, beter kunnen trouwen dan “verteerd te worden door de lust van hun zonden”. Daarom biedt Paulus in dit geval niet zozeer het huwelijk aan als remedie voor seksuele begeerte, maar als het geschikte alternatief* voor diegenen die (…) zondigen.**
Een tekst als deze is moeilijk voor moderne mensen. Maar als onze uitleg correct is, dan is het advies tweeledig. Enerzijds (…) dringt Paulus op de voorheen gehuwden aan in hun huidige ongehuwde status te blijven. (…) Maar hij erkent ook duidelijk dat dit zijn eigen mening is over wat hij denkt wat “goed” is; het kan niet worden verheven tot de positie van een gebod. Anderzijds is het een krachtig woord ten opzichte van de voorheen gehuwden die nu leven in onthouding (het celibaat). Voor hen is het huwelijk het geschikte alternatief ten opzichte van verteerd te worden door hun zonden.’ [18, pagina 288-290]

* Een alternatief is een andere mogelijkheid of oplossing. Wanneer iets niet lukt, wordt vaak gekeken naar andere opties: een alternatief.
** ‘Branden van begeerte’ was een krachtige Joodse uitdrukking die veel verder gaat dan ‘normale’ seksuele gevoelens die ieder mens heeft; het gaat om een seksuele kwelling. Sommigen menen dan ook dat ‘branden van begeerte’ in deze tekst slaat op het aanwezig zijn van overmatige lustgevoelens. Paulus gebruikt de uitdrukking echter hier als synoniem voor zondigen. (Vergelijk hiermee Hosea 7:4: ‘Ze zijn allemaal even trouweloos. Hun hartstocht lijkt op een oven die door een bakker zo hoog is opgestookt, dat hij er niet meer naar hoeft om te zien terwijl hij het deeg kneedt en het laat rijzen.’) [21]

Paulus zegt dat het ‘beter’ is niet te trouwen, omdat je dan ‘volledig toegewijd’ bent aan God. In Paulus’ tijd was vrijwel iedere volwassene getrouwd, want men trouwde al op (zeer) jonge leeftijd . Een modern vrijgezellenbestaan zoals nu kende men niet. Als je man of vrouw overleden was, ging je weer op zoek naar een geschikte huwelijkspartner. Met dit als cultuur-historisch gegeven is het dus heel begrijpelijk als Paulus zegt: ‘Als je het aangenomen celibaat niet kunt volhouden en daardoor zondigt (een prostituee bezoekt), kun je beter trouwen.’ Je kunt echter niet stellen dat de apostel hier zegt dat je eerst moet trouwen om seks te mogen hebben.

Eindgedachte

Overspel en porneia worden in de bijbel veroordeeld. De stelling echter dat porneia kan verwijzen naar ‘elk geval van geslachtsgemeenschap buiten het huwelijk’ is onjuist. Het begrip porneia gebruikt in het NT, kan prostitutie (het aanbieden én gebruik maken van) betreffen en alle andere vormen van immorele seksuele betrekkingen, perversiteiten en ontuchtige praktijken genoemd in de Thora. In de Thora (en Tenach) is er echter geen sprake van een algemeen verbod op seks voor het huwelijk.
Dat wil niet zeggen dat je niet verantwoord met seks hoeft om te gaan, want ‘je lichaam is een tempel’ (1 Korintiërs 6:18-20). Dus doe het niet zomaar. Maar een verantwoorde seksuele relatie voor het huwelijk op basis van oprechte gevoelens, wordt nergens in de bijbel veroordeeld. Dat onderwijs is uit de traditie van de kerk, niet uit de Schrift.
Uiteindelijk draait alles toch om de liefde, en niet om (bedachte) regeltjes…

‘Behandel anderen dus steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is het hart van de Wet en de Profeten.’ (Matteüs 7:12)
 
 

Geraadpleegde informatie
[1] http://www.jewishvirtuallibrary.org/marriage-in-judaism
[2] Biblica, atlas van de Bijbel, Librero 2014, Kerkdriel
[3] http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Judaism/sex.html#5
[4] http://www.jewishvirtuallibrary.org/premarital-sex
[5] http://www.ourcivilisation.com/smartboard/shop/taylorgr/sxnhst/chap12.htm
[6] http://www.studytoanswer.net/doctrine/almah.html
[7] https://www.debijbel.nl/onderwerpen/s/maagd/1828
[8] http://bijbelingewonetaal.nl/actueel/blogs/item/gij-zult-niet-vreemdgaan/
[9] Ellicott’s Commentary for English Readers
[10] http://www.statenvertaling.net/kanttekeningen/Hb13.htm (kanttekening nummer 3)
[11] De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) 2004, pagina 312-313
[12] http://www.oldpaths.com/Archive/Davison/Roy/Allen/1940/buitenechtelijkebetrekkingen.html
[13] http://biblehub.com/commentaries/benson/hebrews/13.htm
[14] De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) 2004, pagina 917-918
[15] http://www.libchrist.com/bible/premaritalsex.html
[16] http://biblehub.com/commentaries/pulpit/genesis/2.htm
[17] De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) 2004, pagina 225
[18] The New International Commentary on the New Testament; The First Epistle to the Corinthians – Gordon D. Fee (1987), William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapid, Michigan (USA) (link
[19] http://enduringword.com/commentaries/4607.htm
[20] https://bible.org/netbible/ (1 Corinthians, chapter 7)
[21] http://biblehub.com/commentaries/gill/1_corinthians/7.htm, 1 Corinthians 7:9
https://www.debijbel.nl/kennis-achtergronden/bestuur-samenleving/88
https://www.debijbel.nl/onderwerpen/s/septuaginta/289
https://www.debijbel.nl/kennis-achtergronden/bijbelboeken-artikelen/1955
https://www.debijbel.nl/onderwerpen/s/verkrachting/662
http://www.jewishvirtuallibrary.org/adultery
Nieuwe encyclopedie van de bijbel, Kok-Utrecht 1999
https://www.debijbel.nl/kennis-achtergronden/godsdienst-van-israel/1686
https://www.debijbel.nl/item/1798
http://www.saret.nl/pdf/korinte4.pdf
http://www.godswoord.nl/tegenstrijdigheden-in-de-bijbel/is-echtscheiding-toegestaan/ (niet meer actief)
http://www.yeshuahatorah.com/wordpress/wp-content/uploads/2012/02/ECHTSCHEIDING.pdf
https://www.teknia.com/greek-dictionary
http://christianity.stackexchange.com/questions/778/is-premarital-sex-porneia
http://www.p-loog.info/Spiritueel/seksualiteit_in_bijbels_perspect.htm (niet meer actief)
http://www.jewfaq.org/marriage.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Fornication
http://www.gotquestions.org/sex-before-marriage.html
http://www.gotquestions.org/Nederlands/sex-voor-het-huwelijk.html
http://www.gotquestions.org/Nederlands/samenwonen.html
http://www.gotquestions.org/Nederlands/intimiteit-voor-het-huwelijk.html
http://www.jaapfijnvandraat.nl/index.php?page=artikel&id=1109
http://www.christipedia.nl/Artikelen/S/Seks_voor_het_huwelijk
https://www.debijbel.nl/onderwerpen/s/huwelijk/1780
http://www.christipedia.nl/Artikelen/O/Ontucht
https://www.advocaat-zedendelict.nl/zedendelicten/ontucht-ontuchtige-handelingen-en-incest
http://www.zedenadvocaat.nl/wanneer-er-sprake-van-ontuchtige-handelingen/
https://nl.wikipedia.org/wiki/Seksueel_misbruik#Ontucht
http://liefdesappelen.depassiecoachutrecht.nl/heb-je-het-naar-je-zin/ (niet meer actief)
http://biblehub.com/commentaries/exodus/22-16.htm
http://www.vrijeliefde.nl/seksualiteit-in-je-relatie/starten-met-seks/44-hoe-ver-mag-je-gaan.html  (niet meer actief)
https://www.debijbel.nl/kennis-achtergronden/familie-menselijk-lichaam/103
https://staatgeschreven.nl/2011/07/21/esther-kaper-hot-issues-eerlijk-over-seks/

http://echtverbonden.nl/artikel/slug-hirsfr
http://nl.wikipedia.org/wiki/Celibaat
http://nl.wikipedia.org/wiki/Eerste_brief_van_Paulus_aan_de_Korinti%C3%ABrs
http://markpetervanderbijl.nl/2015/02/04/de-brieven-van-paulus/
http://www.tijdschriftschrift.nl/index.php/downloads/artikelen/39-lietaert-peerbolte-bert-jan-paulus-en-het-lichaam/file
http://biblehub.com/1_corinthians/7-36.htm
http://biblehub.com/commentaries/1_corinthians/7-8.htm
http://biblehub.com/commentaries/1_corinthians/7-9.htm
https://www.debijbel.nl/include/dl.php?l=NBGSERVER/document/1_Korintiers_7_Geen_seks_is_beter.pdf
https://staatgeschreven.nl/2013/03/05/geen-seks-die-optie-bestaat-dus-ook-sgseksweek/
http://www.denieuwekoers.nl/het-huwelijk-als-goddelijk-noodverband
http://www.lazarusmagazine.nl/2016/10/ware-liefde-weet-seks-is/

 
 

Bijlage 1

Hieronder een oprecht verhaal over seks buiten het huwelijk.
(Bron: http://www.gospeltime.nl/index.php?mod=vragen&sub=vraag&id=99)

Trees:

‘Ik zal wel alles verkeerd gedaan hebben. Ik ben nu 57 jaar. Op mijn 27ste getrouwd, na twee jaar samenwonen. Op mijn 47ste gescheiden, na een heel moeilijke en verdrietige periode. Nu beter eraan toe. Sinds de scheiding een paar keer een vriend gehad, ook seks gehad. Daar geniet ik van, maar dat mag kennelijk niet. Laatste relatie duurde drie jaar, met onderbrekingen. Nu vind ik het jammer dat het uit is, dat ik geen vriend meer heb.

Ik wil graag een nieuwe vriend, maar ik denk dat ik nooit meer zal trouwen en ook niet samenwonen. Er is zoveel gebeurd in mijn leven dat ik dat niet meer kan, er ongelukkig van zou worden. De vooral jonge mensen hier stellen het zich allemaal zo mooi voor, maar er kan veel misgaan hoor, ondanks je goede intenties.

Mijn ouders waren Katholiek en kregen voor hun huwelijk “huwelijksbegeleiding”, met allerlei regels rond seks; de gekste dingen. Voor het huwelijk mocht er vooral niks, en na de huwelijkssluiting MOEST het, want er moesten veel kinderen komen voor de kerk.
Mijn ouders hebben me juist deze strenge en kromme seksuele moraal niet willen meegeven; ze werden er gek van. Ze zijn na vele jaren en therapieën gescheiden.

Als ik al deze reacties lees, denk ik: zijn we weer terug in de jaren vijftig? Wat een schuldgevoelens en benauwdheid. Bij één van de reacties staat een reeks bijbelcitaten, waarvan eentje mij erg opviel: deze ging over het stenigen van een vrouw die geen maagd meer blijkt te zijn als ze gaat trouwen… In 2015, anno nú, zou toch geen mens in Nederland er meer opkomen om zoiets te doen?!
Bovendien vind ik dat niemand iets met de maagdelijkheid van een vrouw te maken heeft; ik vind het zo’n bemoeizucht en erg inbreuk maken op iemands persoonlijke levenssfeer.

Ik houd erg van seks met iemand van wie je houdt. Is dat zo verkeerd? Dat het een geschenk van God is; dat staat me wel aan. God wil kennelijk dat we gelukkig zijn.
Seks hoort bij het leven; als eten, drinken, slapen. Misschien zijn er ook nog mensen met een kerkelijke achtergrond die iets harmonieuzer over seks denken.

Ik wil niet trouwen, maar wil wel liefde en intimiteit.’
 
 

Bijlage 2

Porneia: The Making of a Christian Sexual Norm

In a 2011 JBL article, Kyle Harper examines the usage of the Greek word porneia from its classical uses through the New Testament and into the early church. He hopes to specify its meaning, since the usual English translation as “sexual immorality” is “so vague” that it “inevitable threatens to become little more than a cipher for the interpreter’s own views” (365).

Harper shows that Greek sexual norms were quite different from later Christian ones. “Adultery” (moicheia) did not mean extra-marital sexuality but “violation of a respectable woman” or “violation of a woman’s honor,” and it was construed in such a way that “moicheia was a crime against another man” (367). A married man was perfectly free to have sex with his female (or male) slaves, since the slaves’ bodies “were completely vulnerable to the master’s sexual advances. The place of slavery in the sexual landscape of classical antiquity could hardly be overestimated.” The slave trade was in fact “driven by the demand for commodified sexual availability” (368).

For ancient Greeks, prostitution was not merely tolerated but seen to fulfill a social good. It allowed men to satisfy their sexual desires without violating honorable women, that is, without the danger of rivalry with another man (368). The actual term porneia is very rare in the classical world, and when it is used it has an active sense: “Porneia means ‘the practice of selling access to one’s body. Porneia, in classical Greek, refers to the activity of the seller. . . . the pornos is a gigolo, not a john” (369). A male might be a pornos, but only if he’s the seller; a man who seeks out a prostitute isn’t committing porneia at all, nor adultery for that matter.

One key to the transformation of the term was its metaphorical use by the prophets, who described idolatry as spiritual adultery. This was an epochal shift, since it “allowed spiritual fornication to be used with acts of male commission. . . . In Hosea we first see men committing fornication, albeit of the religious variety” (370). Among Jews during the Second Temple period, porneia came to include the action of the man seeking out a prostitute: “prostitution became an illegitimate form of sexual practice, for male customers and female professionals alike” (371). Sirach provides evidence that the term had expanded further: It now covered “a broadly conceived range of sexual vice” and was in the Testaments of the Twelve Patriarchs as a “catchall vice for any sexual transgression” (371-2). In the prophets and later Jewish texts, we see a reversal of “the gender dynamics” that were inherent in the original Hebrew term for adultery. And this “reversal would feed back into the sexual sense of the term, so that sexual fornication became an act that men could commit” (370).

By the time we come to the New Testament, then, the term already “condensed the cultural differences between the observers of the Torah and Gentile depravity.” Its use to describe the “types of sexual license permitted in Gentile culture [was] practically inevitable” (375).

Harper, Porneia: The Making of a Christian Sexual Norm (link), JBL 131:1 (2011): 363-383.
(Bron: http://www.firstthings.com/blogs/leithart/2015/01/porneia)
 
 

Bijlage 3

Kritiek op de Statenvertaling (SV, 1637) en de Herziene Statenvertaling (HSV, 2010)

De Statenvertalers hebben voor de vertaling van het Nieuwe Testament de Textus Receptus gebruikt; een niet-optimale variant van de Byzantijnse tekst. Het was echter de beste tekst die toen (1637) ter beschikking was. Sindsdien is door de herontdekking van oude handschriften, de vondst van papyri en de ontwikkeling van tekstkritiek als wetenschap grote vooruitgang geboekt. De status van de Byzantijnse tekst, en dus helemaal van de Textus Receptus, werd volledig ondermijnd. Inmiddels is de Textus Receptus als editie van het Griekse Nieuwe Testament al bijna twee eeuwen wetenschappelijk volkomen achterhaald. De herzieners van de SV hebben voor het Nieuwe Testament echter geen gebruik willen maken van deze ontwikkelingen. Dit had te maken met de achterban. Het Nieuwe Testament is in de HSV (2010) dan ook een vertaling van de SV (en dus van de Textus Receptus). Wel hebben de auteurs voor het Oude Testament gebruik gemaakt van de Dode Zee-rollen. (Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Herziene_Statenvertaling#Kritiek_van_Bijbelwetenschappers.)

Ik raad je aan uit te gaan van de vertaling in de NBV (2004). Niet dat deze in álle gevallen correct zou zijn (die inbouwing móet ik wel maken; ik kan niet in de toekomst kijken), maar omdat deze, naar mijn mening, tot nu toe de meest betrouwbare vertaling is gebleken. 
Uit ‘Vertalen – geen sinecure‘, door Harm W. Hollander: ‘ Wie de moeite neemt een of meerdere brieven van Paulus in De Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) te lezen en de vertaling te vergelijken met eerdere (Nederlandse) bijbelvertalingen, merkt – als het goed is – meteen de verschillen. Niet alleen is er grote aandacht besteed aan het Nederlands, de stijl en het woordgebruik, maar ook is getracht vanuit een zo zuiver en eerlijk mogelijke exegese de oorspronkelijke boodschap van Paulus weer te geven. De exegetische inspanningen zijn niet voor niets geweest: vaak heb ik moeten concluderen dat de exegese die achter de vertaling schuilgaat naar mijn bescheiden mening inderdaad de juiste of op zijn minst de meest waarschijnlijke is. (…) In alle gevallen moet een vertaler keuzes maken en op grond van zijn (of haar) interpretatie op zoek gaan naar de beste vertaling, en als het even kan, ook nog in goed, mooi en begrijpelijk Nederlands. De NBV is een nieuwe poging de aloude teksten in modern Nederlands weer te geven. Een poging die zeker gelukt is, al kan het altijd wel weer anders (en een enkele keer wellicht beter). Maar dat weten ongetwijfeld allen die aan de NBV hebben meegewerkt, als geen ander …’
(Dr. H.W. Hollander is docent voor het hellenistisch Grieks, de oriëntatie in en de uitlegging van het Nieuwe Testament bij de Faculteit der Godgeleerdheid aan de Universiteit Leiden.)
 
 

Bijlage 4

Definities in naslagwerken

Hieronder staan twee definities uit twee naslagwerken [9]. Datgene waar ik mijn twijfels over heb, heb ik vet gezet.

In Baker’s Dictionary of Theology (1960) (pagina 228) vinden we deze definitie:
‘In zijn meer beperkte betekenis duidt “hoererij” vrijwillige geslachtsgemeenschap aan tussen een ongetrouwd persoon en iemand van het andere geslacht. In deze betekenis worden de hoereerders (pornoi) onderscheiden van de overspeligen (moichoi) zoals in 1 Korintiërs 6:9.’ 
(‘In its more restricted sense “fornication” denotes voluntary sexual communion between an unmarried person and one of the opposite sex. In this sense the fornicators (pornoi) are distinguished from the adulterers (moichoi) as in 1 Corinthians 6:9.’)
1 Korintiërs 6:9 (NBV): ‘Weet u niet dat wie onrecht doet geen deel zal hebben aan het koninkrijk van God? Vergis u niet. Ontuchtplegers (pornoi) noch afgodendienaars, overspeligen (moichoi), schandknapen noch knapenschenders,’

Uit ‘Theologisches Wörtenbuch Zum Neuen Testaments’ onder redactie van G. Kittel (1959) (Deel VI, pagina 590):
‘Het Nieuwe Testament is gekenmerkt door de onvoorwaardelijke afwijzing van iedere buitenechtelijke of tegennatuurlijke* geslachtsgemeenschap.’ 
(‘Das Neue Testament ist gekennzeichnet durch die unbedingte Ablehnung jedes ausserehelichen oder widernatürlichen Geschlechtsverkehrs.’)

* ‘Tegennatuurlijke’ heeft hier onder andere betrekking op homoseksualiteit, en dat dit onvoorwaarlijk afgewezen wordt is naar mijn mening ook niet juist, maar dat is weer een ander verhaal. Als dit onderwerp je interesseert, raad ik je het boek ‘Verscheurd’ (2014) van Justin Lee aan. Voor een recensie zie: http://dwazeschare.nl/2014/07/01/verscheurd-het-verhaal-van-de-homoseksuele-christen/#more-1341.
Zie eventueel ook [5] (2/3 deel artikel): 
 ‘Nor in the pre-Exilic period [periode voor de Babylonische ballingschap] was sodomy a crime, except when committed as part of religious worship of non-Jewish gods. As we can see from Genesis 19:5 and Judges 19:22, it was regarded as a natural, if rather vulgar, form of debauchery. The ban in Deuteronomy 23:17 [NBV vers 18] refers only to the religious form, and the word translated as sodomite in the King James version of the bible is “qadhesh”, which means a priest concerned with temple prostitution. Indeed, in the time of the early kings, even the “qedheshim” became common in Judaea.’
Zie eventueel ook het artikel ‘Het homohuwelijk en de kerk’ (http://janandriesdeboer.nl/?p=41), het artikel ‘Er is een nieuwe Bijbel die helemaal niks tegen homo’s heeft’ (http://www.vice.com/nl/read/gay-proofing-the-bible-000843-v20n5), het artikel ‘Paulus haatte geen homo’s’ (http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1152421/2009/07/28/Paulus-haatte-geen-homo-rsquo-s.dhtml) en het blog-artikel ‘Sorry voor al het onrecht dat de LGBTQ’ers wordt aangedaan in de naam van mijn geloof’ (http://www.lazarusmagazine.nl/2017/03/onrecht-lgbtq-gemeenschap-geloof/).

Advertenties

2 gedachtes over “Is seks voor het huwelijk ‘porneia’ in de Bijbel ?

  1. Todie freddy

    super in formative voor mij als Diaken in de kerk. veel denk stof die de motivatie geef om meer studie te doen om dit gebied.
    thanks voor die mooi werk. prima

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s